BETEKENIS ACHTERNAMEN

Inleiding
De oorsprong van een achternaam kan zeer gevarieerd zijn. Winkler geeft al 27 indelingen. De belangrijkste indelingen die in deze kwartierstaten voorkomen zijn:
- patroniemen: de zoon van Jan het dan Janszoon, of Jansz, Janssen e.d. ;
- topografisch: genoemd naar een plaats, streek en geografische aanduiding, bijvoorbeeld De Vries, Van der Meer, Vermeer;
- lichamelijk kenmerk: iemand mety zwart haar of een donker uiterlijk werd Zwart, Swart;
- beroep: Boer, Smid;
- huis, gebouw, uithangbord van een huis: Nijenhuis, De Leeuw'
- adelijke titel: De Graaf, Jonker;

Gebruikte literatuur:
Gerald van Berkel en Kees Samplonius, Nederlandse plaatsnamen, Utrecht, 1995 [B]
R.A. Ebeling, Voor- en familienamen in Nederland, 's Gravenhage, 1993. [E]
Huizinga's Complete lijst van namen, Baarn, z.j. [H]
Website Meertens Instituut [M]
A.N.W. van der Plank, Het namenboek, Bussum, 1973. [P]
Johan Winkler, De Nederlandse Geslachtsnamen, Haarlem, 1885 (ongewijzigde herdruk Neerijnen, z.j.) [W]

In onderstaande lijst wordt de betekenis van de achternamen in de kwartierstaten genoemd. Ook wordt de eerste persoon in de kwartierstaat met die achternaam vermeld. In de lijst worden niet alle spellingsvarianten genoemd. Patroniemen (tenzij gebruikt na 1811) zijn weggelaten.
Voor een korte inleiding over het ontstaan van achternamen en de bronnen klik hier.

familienaambetekenis 
Algera Patr. Alger (germ), van adel + ger (=speer): edele strijder met speer [P]  
Aanen Part. Ane (germ), van Arn (=arend) [P]  
Amerongen, van Topogr., uit Amerongen [W]  
Amersfoort Topogr., uit Amersfoort [W]  
Bakker Beroep  
Bank, van de Part. Bane/Banne (germ), mogelijk van bannen (bevelen) of barn (=beer) [P]  
Barlo - 
Beek, van Topogr.,  
Benschopper Topogr., uit Benschop, van cope (veenontginning / gekocht land van een persoon genaamd Benne [BS]  
Benthem, van Topogr., uit Bentheim  
Berg, van der Topogr.  
Bertelink - 
Beuzekom Topogr., uit Beusichem, germ. van Bosinga-haim: woonplaats van mensen met de naam Bose [BS]  
Bicker Beroep: steenbikker [W]  
Bijl - 
Blo(c)kland, van Topogr., uit Blokland. Land dat geen uitweg naar openbare weg had, en dus van alle kanten beloken was [BS]  
Block - 
Blockhuijsen Topogr., uit Blokhuizen (NH).Blokhuis: een versterkte post aan een verbindingsweg [BS]  
Bloos - 
Blyenburch - 
Boer, de Beroep, of patr. van Breur, Broer [W,P]  
Bogaert, van Vuick Topogr., wonend bij boomgaard [W}  
Bolswerde, van Topogr., van Bolsward. Wierde van persoon Bodel (fri) [BS]  
Boo, de Beroep, bode [W]  
Bornbergen, van - 
Bos(ch), Bosma Topogr., wonend bij een bos  
Bouwhuis - 
Bouwmeester Beroep  
Braenck - 
Brandwijk Topogr., van Brandwijk: brand (=brandstof, een brand?) en wijk (=nederzetting, vaak met een speciale functie) [BS]  
Brenck, van - 
Brenner - 
Breunissen Part. van Bruin, Bruno (=glanzend) [P]  
Brinkman Topogr., wonend bij de brink  
Broek, van den Kleding of topogr.,: wonend bij een broek (=drassig land) [W]  
Broer Verwantschap [W]  
Bronkhorst - 
Bruijn, de Lich. eigenschap: haarkleur [W]  
Brunia Patr. van Bruin, Bruno [W,P]  
Buijsch Van scheepstype, kledingstuk of patr. van Bos, Boso [W]  
Buma - 
Burggraaf Afgeleid van adellijke titel  
Busschert - 
Buter - 
Buuren, van Topogr., van Buren  
Carpenter Engels of Schots beroep? 
Coelingh Patr. van Koel, Kole, afgeleid van Nicolaas of Colo [W]  
Coole, de Patr. van Koel, Kole, afgeleid van Nicolaas of Colo [W]  
Coopmans Beroep  
Cornelis Patr.  
Couck (Koek) Van de spijs koek? [W]  
Dekker Beroep [W]  
Deventer Topogr., van de plaats Deventer  
Dijk van, Dijkman, Dijkstra Topogr., wonende bij een dijk  
Dompselaar, van - 
Donk Topogr., wonende bij een donk (= hoogte bij een moeras)  
Donkelaar - 
Egberts Partr. van Egbert: Eg (=zwaard) en bert (=schitterend) [P]  
Ellen Patr. van germ. edel  
Emmelot - 
Engh, in den - 
Enter, van Topogr., uit Enter: enit (=eend)+haru (=zandheuvel) of enet (=eenzame plaats) [BS]  
Fidom - 
Fongers Patr. van Fonger, van germ. funs (=wagend) + ger (=speer) [P]  
Gadema - 
Goodswilligen, van - 
Graaf, van der Afgeleid van adelijke titel  
Greijdanus Topogr., wonend aan de greide (= (fri) weiland), latijnse vorm [W]  
Groeneveld Topogr.? 
Groot, de Lich. eigenschap  
Groustra Topogr., van Grouw [W]  
Haan, de Dier, bv. Als uithangbord, of partr. van Hano (van Johannes) of Hag (=haag, ruimte) [W,P]  
Haar, op de - 
Hage Van Haga (=haag, omheinde ruimte) [W,P]  
Hagedoorn Plant  
Harten, van partr. van Hard, Hert, germ. (=stevig, sterk) [P]  
Heegstra Topogr., van Heeg [W]  
Hees Partr. van Hase, Hesse(l), of van germ. vleivorm hard (=sterk), hader (=strijd), harder (=leger) of iemand uit Hessen [P]  
Hertogh, den Afgeleid van adellijke titel  
Hessix - 
Heuvel, van den Topogr., wonende bij een heuvel  
Hoevelaken, van Topogr., van Hoevelaken, hoeve aan rivier de Laak [BS]  
Hofacker Topogr.? 
Hofman Beroep  
Hoghe, de Persoonlijk kenmerk [H]  
Holl Topogr. bij een hol (=kuil) [H]  
Huisman Beroep  
Jaersveld, van Topogr., van Jaarsveld, veld van een persoon Jarigs [BS]  
Jager Beroep  
Jentink Partr. van Johannes (=Jahweh is genadig)  
Jong, de Familierelatie  
Jongschaap Dier (scherts?) [W]  
Jonker(s) Afgeleid van adellijke titel  
Kamstra Topogr., van kamp, waarin de p is vervallen [W]  
Keijsers Afgeleid van de adellijke titel  
Keppelaar - 
Kersteman Patr. van Kerst (=Christus) [P]  
Kingma Patr. van Kinge [H]  
Klaster  - 
Kleyn Lichamelijk kenmerk  
Kloeze - 
Kluiver, de Scheepsterm of karaktereigenschap [H]  
Knol - 
Koek - 
Kol(l) - 
Koldijk - 
Koning Afgeleid van de adellijke titel  
Kool Patr. van Colo, Koel [W]  
Korevaar Schip [GN]  
Kreuckniet Imperatief, oorspronkelijk mogelijk als bijnaam [W]  
Kroes, Kroese Lichamelijk kenmerk, haar, of patr. van Kroes (-gekrulde) [W]  
Kuiff, de Lichamelijk kenmerk?  
Kwikkelo - 
Lagemaat - 
Lageweij, van de Topogr. [W]  
Landaes, van - 
Lang, de Lichamelijk kenmerk  
Langendijk Topogr.?  
Langerman Lichamelijk kenmerk?  
Lauw, ter (zie Terlauw) Patr. Van Lau, van Laurentius (=de gelauwerde) [P]  
Lauwes - 
Leerkamp - 
Leeuw, de Dier, bv. als uithangbord  
Leeuwen, van Dier, bv. als uithangbord  
Lely, de Bloem?  
Leyenaar - 
Lijst - 
Linde, van der Boom  
Luders Patr. van Luir, Luur(t), is luid (=volk) + -hari, -her (=leger) [P]  
Luten Patr. van Lute, Lutte, is luid (=volk) [P?]  
Lutterveld, van Topogr.? klein veld  
Meijer Beroep: pachter, oorsp. Van maiordomus (=hoofdbediende) [Meijer], of patr. van (hebr.) Meir (=verlichtende) [P]  
Melsen Patr. van Melle, Molle, van madel (=rerechtsplaats), of van Mainolf van germ magin (=wolf), of olf (=wolf) [P]  
Messeman Patr. van Masso [H], beroep [H]  
Middagh Tijdsbepaling [H]  
Middelhoven, van Topogr. middelste hof [H]  
Moeskoker Beroep?  
Mol Dier, of patr. van Melle, Molle (zie Melsen) [P]  
Monsuur - 
Moolenbeek Topogr. aan de beek en molen [H]  
Moooiweer Natuur?  
Muilwijk - 
Nijboer Beroep, iemand die nieuw op een boerderij komt  
Nijenhuis, Nijhuis Topogr. nieuw huis [W]  
Nijland Topogr. iemand die op een nieuw stuk land woont  
Nobel Karaktereigenschap [H], of patr. van Nobel [H]  
Noordhuis Topogr. wsl. oorspronklijk als huisnaam gebruikt  
Odink / Oeding Patr. van Ode [H], zie Uding 
Oostenbrink Topogr.?  
Oosterveen Topogr.?  
Oostindie(n) Mogelijk iemand die in Oost Indië is geweest.  
Otman - 
Overeem, van Topogr.: iemand van de andere kant van de rivier de Eem [W]  
Ovinge - 
Pardon Vergissing bij het aannemen van de naam?  
Pelt Topogr.: iemand uit Pelt (B) [W]  
Pijl, van der - 
Post Beroep, huisteken uit de middeleeuwen [W]  
Pothoven, van - 
Pree, du Frans, topogr.? Wonend bij weide? 
Pronk Menselijke eigenschap  
Proost Beroep, kerkelijk ambt  
Pruntel - 
Rezant - 
Ridder, de Van de adelijke titel  
Rietveld, van Topogr.?  
Rijklijkhuysen - 
Rijn, van Topogr.  
Ringelenborg, van - 
Rinia Patr. van Rein, germ. regin, rein (=raad) [P]  
Ro(o)se Plant, of een naam uit Frans-Vlaanderen [W]  
Roeberson Patr (?) van Robert [H]  
Roskam Werktuig [H]  
Russcher Patroniem ? [H]  
Ruysseveen - 
Saars, Sares - 
Santkraij - 
Schagen Patr. van Scaga (=bosje) of scheg (=uitspringende kin, kleine kiel) [BS]. Oorspr. Topogr.?[W?]  
Schaick, van Topogr., iemand uit Schaick (NB), van Schadewijk= scade (=schaduw) + wijk [BS]  
Schalken Patr. van germ. schalk [H], (=zwaard) + her (=leger) [P]  
Schoonderwoerd Topogr. Naar de plaats Schoonderwoerd.  
Schouten Beroep [W]  
Segers Patr. Van Sighart, germ Sigi (=zege, overwinning) + hand (sterk) [P]  
Serres - 
Slop - 
Smid Beroep  
Starrenberg - 
Steegh, van der Zie Versteeg  
Stek - 
Stellaart - 
Sterk Lichameljk kenmerk [W]  
Sterrenburgh - 
Stokkers Patr. van Stok? [H]  
Streefkerk Topogr. Van mnl. strevich (= onwillig land) + kerk [BS]  
Streukel, van - 
Strikwerda Topogr., iemand uit Strikwerd (Fr) [H]  
Stuy - 
Swart Kleur [H], lichamelijk kenmerk [W]  
Swartbol Lichamelijk kenmerk [H]  
Swierstra Patr. van Swier? [H]  
Teppenboer - 
Terlauw - 
Tieland, van Topogr., land van Tie [H], is patr. van Taat? [P],  
Tissinge Patr. van Ties [W], van germ. diet (=volk) [P]  
Tol Patr. van Tol, Tolle, vleivorm van Folkert, van germ folk (=volk) + hard (=sterk) [P]  
Tongeren, van Topogr. uit Tongeren (B) 
Trompetter Beroep, muzikant of miliaire rang [H]  
Tukker Van nachtrust [H]. Zie ook hier. 
Tuytel - 
Udink Part. van Ude/Udo, van germ od- (=erfbezit) [P]  
Veen, van Topogr. bij een veen  
Velthuijzen, van Topogr., van Velthausen (D) [W]  
Verhaar Topogr. bij een haar (= begroeide hoogte op de heide, hoog kamp [H]  
Verhoef Topogr., van een hoeve  
Verlek Topogr., bij de Lek  
Vermeer Topogr., bij een meer 
Vermeulen Topogr., bij een molen 
Verschuur Topogr., bij een schuur  
Versteeg Topogr., bij een steeg  
Visser Beroep  
Vliet, van de Topogr., bij een vliet (water)  
Vlijmen, van Topogr. van Vlijmen (NB) [H]  
Vogel Dier 
Vollenhoven Topogr., van veulen + hô (=hoogte) [BS]  
Vooren Dier 
Vos Dier 
Vrankrijk Topogr., uit Frankrijk  
Vries, de Topogr., uit Friesland  
Vulder Beroep, van voller, lakenbereider  
Vuuren, van Topogr., uit Vuren (G) [H]  
Waaghalts - 
Waal, de Topogr., bij de Waal  
Waninge Patr. van Wane, Wanne, vleivorm van Johannes [P]  
Water, van de Topogr. bij het water  
Waterink Zie Water  
Weber - 
Wees, van Familierelatie [H] 
Wennink Patr. van Wenne(ke), vleivorm van germ wening- (=bewaren) [P]  
Werf, van der Topogr., bij een werf of erf [H]  
Wetering, van de Topogr., bij een wetering (= stroom, beek)  
Willigen, van Topogr. van Willigen (U) [H]  
Wimersma, (van) - 
Wint - 
Wits Patr. van Weid, Witte, van germ, wig (=strijd) [P]  
Witvos Adresnaam / herkomst, bv. herberg De witte vos.  
Woestkamp - 
Wolbrink Patr. van Wobbe, van germ. Wald (=heerser) of wolf (=wolf) [P]  
Wolfswinkel - 
Wolters Patr. van Walder, Wolter, van wald (=heerser) en her (=heer, leger) [P]  
Woltman Patr. van Walda, Waldo, van germ, wald (=heerser) [P]  
Zelder, van Topogr., van Zelder bij Amersfoort van zel (=?) + drecht (=veer, bevaren waterloop) [BS]  
Zwart Lich. eigenschap,  

terug