Betekenis en spreiding van de naam Luten

 

Betekenis
De naam LUTEN is afgeleid uit een zogenaamd partonimicum. De naam is waarschijnlijk een afgeleide van de (voor)naam: Lute, Lude, Lutte of derge­lijke. Dit is een oude germaanse naam en komt op zijn beurt van het germaanse woord: liud, wat betekent: volk. Met daaraan een achtervoegsel als -n, -ing of dergelijke, wat 'man' betekent, wil Luten dus zeggen: man van het volk 1). Ook Debrabander geeft deze verklaring: Luttens, Luten(s), uit Luttin een vleivorm van Lutto. Bakervorm van een germaanse Hlud- naam, zoals Hludbert (lodebert).

Een andere mogelijke verklaring voor de naam Luten kunnen we vinden door een oud woordenboek op te slaan. In het Etymologisch woordenboek van Van Dale staat: luteren [dichtsmeren], middelnl. lute(e)ren [met leem bestrij­ken], iteratief van luten [idem] < fr. luter [idem] < lat. lutar­se [besmeren], van lutum [modder, leem], verwant met pollere [bedoezelen], luere [bespoelen].

Uit het Middel Nederlands woordenboek deel 4.1 staat: luten (luyten, loyten) beschreven als luitspelen. Een andere betekenis is: met leem of klei bestrijken. Wanneer de naam Luten gebaseerd is op een van deze betekenissen, dan zou de naam afgeleid zijn van een eigenschap (mal meisje, praatjesverkoper) of beroep (luitspeler, met klei bestrijken). Ebeling (p. 37) wijst hier ook op.

Literatuur
Dr. Frans Debrabander, Voornamenboek van de familienamen in België en Noord-Frankrijk, Brussel 1993.
R.A. Ebeling, Voor- en familienamen in Nederland, 's Gravenhage, 1993.
A.N.W. van der Plank, Het namenboek, Bussum, 1979.
J.Winkler, Nederlandse geslachtsnamen, Haarlem, 1885. Heruitgegeven Neerijnen.

Verspreiding in Nederland
Op 31 mei 1947 is voor het laatst een volkstelling in Nederland gehouden. Onderstaande tabel geeft een overzicht waarin per gemeente aangegeven staat het aantal personen met de achternaam Luten. Let wel: het gaat om de naam die bij de geboorte gekregen is. Vrouwen staan dus onder de eigen naam, en niet onder die van de man wanneer ze gehuwd mochten zijn. De lijst is als volgt:

Provincie

aantal gemeenten waarin de naam Luten voorkomt

aantal personen met de naam Luten

Drenthe

11

121

Overijssel

12

88

Noord Holland

16

58

Limburg

3

17

Utrecht

3

16

Gelderland

3

10

Groningen

3

6

Totaal Nederland

 

316

Bron: Nederlands repertorium van familienamen, gepubliceerd per provincie, Assen, diverse jaren, omstreeks 1964.

Enkele conclusies uit de volkstelling van 1947:
- In totaal woonden op 31 mei 1947 316 personen met de achternaam Luten in Nederland.
- 38% van hen woonde in Drenthe, 28% in Overijssel.
- 161 personen (dit is 51%) woonden in zes gemeenten, te weten: Ruinen, Ruinerwold, Zuidwolde, Meppel, Nijeveen, Avereest en Staphorst. Deze gemeenten liggen in zuid-west Drenthe en noord-west Overijssel en vormen een aaneengesloten gebied.
- Buiten het bovengenoemde gebied is er alleen in Noord-Holland in de plaatsen Amsterdam en Zaanstad een andere kleinere concentratie.
- Limburg: In Beek woonde Hubertus Pieter Luijten. Hij is geboren 23-7-1852 te Beek en schoenmaker van beroep. Op de kaart van het bevolkingsregister staat hij eerst ingeschreven als Luijten, zijn eerste kinderen ook, maar omstreeks 1893 worden zijn kinderen als Luten ingeschreven. De -ij- in de naam Luijten is doorgestreept. Zo onstond de tak Luten in Limburg. Deze tak is hier niet opgenomen.

Luten buiten Nederland
Ook buiten Nederland komt de naam Luten voor. Van de tak Jan Coops zijn enige leden naar de VS geëmigreerd. Maar in de VS wonen zeker ook mensen met de naam Luten die niet van één van onze takken afstammen. In Duitsland wonen afstammelingen van de tak Jan Hendriks.
In België komt de naam Lutens voor. 'Googelen' op Internet geeft voor meer landen hits op de naam Luten. Beroemd is het parfummerk Serge Lutens.

begin